Hávamál





I. Geðspeki

1. Gáttir allar
   áður gangi fram
   um skoðast skyli,
   um skyggnast skyli,
   því að óvíst er að vita
   hvar óvinir
   sitja á fleti fyrir.

   Gefendur heilir!

   Gestur er inn kominn!

   hvar skal sitja sjá?

   Mjög er bráður

   sá er á bröndum skal

   síns um freista frama.

   Elds er þörf

   þeim er inn er kominn

   og á kné kalinn.

   Matar og voða

   er manni þörf,

   þeim er hefir um fjall farið.

   Vatns er þörf

   þeim er til verðar kemur,

   þerru og þjóðlaðar,

   góðs um æðis

   ef sér geta mætti

   orðs og endurþögu.

   Vits er þörf

   þeim er víða ratar.

   Dælt er heima hvað.

   Að augabragði verður

   sá er ekki kann

   og með snotrum situr.

   Að hyggjandi sinni

   skyli-t maður hræsinn vera,

   heldur gætinn að geði.

   Þá er horskur og þögull

   kemur heimisgarða til,

   sjaldan verður víti vörum.

   Því að óbrigðra vin

   fær maður aldregi

   en mannvit mikið.

   Inn vari gestur

   er til verðar kemur

   þunnu hljóði þegir,

   eyrum hlýðir,

   en augum skoðar.

   Svo nýsist fróðra hver fyrir.

   Hinn er sæll

   er sér um getur

   lof og líknstafi.

   Ódælla er við það

   er maður eiga skal

   annars brjóstum í.

   Sá er sæll

   er sjálfur um á

   lof og vit meðan lifir.

   Því að ill ráð

   hefir maður oft þegið

   annars brjóstum úr.

   Byrði betri

   ber-at maður brautu að

   en sé mannvit mikið.

   Auði betra

   þykir það í ókunnum stað.

   Slíkt er volaðs vera.

   Byrði betri

   ber-at maður brautu að

   en sé mannvit mikið.

   Vegnest verra

   vegur-a hann velli að

   en sé ofdrykkja öls.

   Er-a svo gott

   sem gott kveða

   öl alda sonum,

   því að færra veit

   er fleira drekkur

   síns til geðs gumi.

   Óminnishegri heitir

   sá er yfir öldrum þrumir.

   Hann stelur geði guma.

   Þess fugls fjöðrum

   eg fjötraður var'g

   í garði Gunnlaðar.

   Ölur eg varð,

   varð ofurölvi

   að ins fróða Fjalars.

   Því er öldur best

   að aftur um heimtir

   hver sitt geð gumi.

   Þagalt og hugalt

   skyldi þjóðans barn

   og vígdjarft vera.

   Glaður og reifur

   skyli gumna hver

   uns sinn bíður bana.

   Ósnjallur maður

   hyggst munu ey lifa,

   ef hann við víg varast.

   En elli gefur

   honum engi frið,

   þótt honum geirar gefi.

   Kópir afglapi

   er til kynnis kemur,

   þylst hann um eða þrumir

   Allt er senn,

   ef hann sylg um getur,

   uppi er þá geð guma.

   Sá einn veit

   er víða ratar

   og hefir fjöld um farið

   hverju geði

   stýrir gumna hver,

   sá er vitandi er vits.

   Haldi-t maður á keri,

   drekki þó af hófi mjöð,

   mæli þarft eða þegi.

   Ókynnist þess

   váar þig engi maður

   að þú gangir snemma að sofa.

   Gráðugur halur,

   nema geðs viti,

   etur sér aldurtrega.

   Oft fær hlægis

   er með horskum kemur

   manni heimskum magi.

   Hjarðir það vitu

   nær þær heim skulu

   og ganga þá af grasi.

   En ósvinnur maður

   kann æva-gi

   síns um mál maga.

   Vesall maður

   og illa skapi

   hlær að hvívetna.

   Hitt-ki hann veit

   er hann vita þyrfti

   að hann er-a vamma vanur.

   Ósvinnur maður

   vakir um allar nætur

   og hyggur að hvívetna.

   Þá er móður

   er að morgni kemur.

   Allt er víl sem var.

   Ósnotur maður

   hyggur sér alla vera

   viðhlæjendur vini.

   Hitt-ki hann finnur,

   þótt þeir um hann fár lesi,

   ef hann með snotrum situr.

   Ósnotur maður

   hyggur sér alla vera

   viðhlæjendur vini.

   Þá það finnur

   er að þingi kemur

   að hann á formælendur fáa.

   Ósnotur maður

   þykist allt vita,

   ef hann á sér í vá veru.

   Hitt-ki hann veit

   hvað hann skal við kveða,

   ef hans freista firar.

   Ósnotur maður

   er með aldir kemur,

   það er best að hann þegi.

   Engi það veit

   að hann ekki kann,

   nema hann mæli til margt.

   Veit-a maður

   hinn er vætki veit,

   þótt hann mæli til margt.

   Fróður sá þykist

   er fregna kann

   og segja ið sama.

   Eyvitu leyna

   megu ýta synir

   því er gengur um guma.

   Ærna mælir

   sá er æva þegir

   staðlausu stafi.

   Hraðmælt tunga,

   nema haldendur eigi,

   oft sér ógott um gelur.

   Að augabragði

   skal-a maður annan hafa,

   þótt til kynnis komi.

   Margur þá fróður þykist

   ef hann freginn er-at

   og nái hann þurrfjallur þruma.

   Fróður þykist

   sá er flótta tekur

   gestur að gest hæðinn.

   Veit-a gjörla

   sá er um verði glissir,

   þótt hann með grömum glami.

   Gumnar margir

   erust gagnhollir

   en að virði vrekast.

   Aldar róg

   það mun æ vera:

   Órir gestur við gest.

   Árlega verðar

   skyli maður oft fá,

   nema til kynnis komi.

   Situr og snópir,

   lætur sem sólginn sé

   og kann fregna að fáu.

   Afhvarf mikið

   er til ills vinar,

   þótt á brautu búi.

   En til góðs vinar

   liggja gagnvegir,

   þótt hann sé firr farinn.

   Ganga skal,

   skal-a gestur vera

   ey í einum stað.

   Ljúfur verður leiður,

   ef lengi situr

   annars fletjum á.

   Bú er betra,

   þótt lítið sé.

   Halur er heima hver.

   Þótt tvær geitur eigi

   og taugreftan sal,

   það er þó betra en bæn.

   Bú er betra,

   þótt lítið sé.

   Halur er heima hver.

   Blóðugt er hjarta

   þeim er biðja skal

   sér í mál hvert matar.

   Vopnum sínum

   skal-a maður velli á

   feti ganga framar,

   því að óvíst er að vita

   nær verður á vegum úti

   geirs um þörf guma.

   Fann'g-a eg mildan mann

   eða svo matargóðan

   að ei væri þiggja þegið,

   eða síns fjár

   svo gjafa fúsan

   að leið sé laun, ef þægi.

   Fjár síns

   er fengið hefir

   skyli-t maður þörf þola.

   Oft sparir leiðum

   það er hefir ljúfum hugað.

   Margt gengur verr en varir.

   Vopnum og voðum

   skulu vinir gleðjast:

   það er á sjálfum sýnst.

   Viðurgefendur og endurgefendur

   erust lengst vinir,

   ef það bíður að verða vel.

   Vin sínum

   skal maður vinur vera

   og gjalda gjöf við gjöf.

   Hlátur við hlátri

   skyli höldar taka

   en lausung við lygi.

   Vin sínum

   skal maður vinur vera,

   þeim og þess vin.

   En óvinar síns

   skyli engi maður

   vinar vinur vera.

   Veistu ef þú vin átt,

   þann er þú vel trúir,

   og vilt þú af honum gott geta,

   geði skaltu við þann blanda

   og gjöfum skipta,

   fara að finna oft.

   Ef þú átt annan,

   þann er þú illa trúir,

   Viltu af honum þó gott geta,

   fagurt skaltu við þann mæla

   en flátt hyggja

   og gjalda lausung við lygi.

   Það er enn um þann

   er þú illa trúir

   og þér er grunur að hans geði:

   hlæja skaltu við þeim

   og um hug mæla.

   Glík skulu gjöld gjöfum.

   Ungur var eg forðum,

   fór eg einn saman:

   þá varð eg villur vega.

   Auðigur þóttumst

   er eg annan fann:

   Maður er manns gaman.

   Mildir, fræknir

   menn best lifa,

   sjaldan sút ala.

   En ósnjallur maður

   uggir hotvetna:

   Sýtir æ glöggur við gjöfum.

   Voðir mínar

   gaf eg velli að

   tveim trémönnum.

   Rekkar það þóttust

   er þeir rift höfðu:

   Neis er nökkvinn halur.

   Hrörnar þöll

   sú er stendur þorpi á.

   Hlýr-at henni börkur né barr.

   Svo er maður

   sá er manngi ann.

   Hvað skal hann lengi lifa?

   Eldi heitari

   brennur með illum vinum

   friður fimm daga,

   en þá slokknar

   er inn sétti kemur

   og versnar allur vinskapur.

   Mikið eitt

   skal-a manni gefa:

   Oft kaupir sér í litlu lof.

   Með hálfum hleif

   og með höllu keri

   fékk eg mér félaga.

   Lítilla sanda

   lítilla sæva

   lítil eru geð guma.

   Því að allir menn

   urðu-t jafnspakir:

   Hálf er öld hvar.

   Meðalsnotur

   skyli manna hver:

   æva til snotur sé.

   Þeim er fyrða

   fegurst að lifa

   er vel margt vitu.

   Meðalsnotur

   skyli manna hver:

   æva til snotur sé.

   Því að snoturs manns hjarta

   verður sjaldan glatt,

   ef sá er alsnotur er á.

   Meðalsnotur

   skyli manna hver:

   æva til snotur sé.

   Örlög sín

   viti engi fyrir:

   þeim er sorgalausastur sefi.

   Brandur af brandi

   brennur uns brunninn er.

   Funi kveikist af funa.

   Maður af manni

   verður að máli kunnur

   en til dælskur af dul.

   Ár skal rísa

   sá er annars vill

   fé eða fjör hafa.

   Sjaldan liggjandi úlfur

   lær um getur

   né sofandi maður sigur.

   Ár skal rísa

   sá er á yrkjendur fáa

   og ganga síns verka á vit.

   Margt um dvelur

   þann er um morgun sefur.

   Hálfur er auður und hvötum.

   Þurra skíða

   og þakinna næfra,

   þess kann maður mjöt

   og þess viðar

   er vinnast megi

   mál og misseri.

   Þveginn og mettur

   ríði maður þingi að,

   þótt hann sé-t væddur til vel.

   Skúa og bróka

   skammist engi maður

   né hests in heldur,

   þátt hann hafi-t góðan

   Snapir og gnapir,

   er til sævar kemur,

   örn á aldinn mar:

   Svo er maður

   er með mörgum kemur

   og á formælendur fáa.

   Fregna og segja

   skal fróðra hver,

   sá er vill heitinn horskur.

   Einn vita

   né annar skal.

   Þjóð veit, ef þrír eru.

   Ríki sitt

   skyli ráðsnotra hver

   í hófi hafa.

   Þá hann það finnur

   er með fræknum kemur

   að engi er einna hvatastur.

   Orða þeira

   er maður öðrum segir

   oft hann gjöld um getur.

   Mikilsti snemma

   kom eg í marga staði

   en til síð í suma.

   Öl var drukkið,

   sumt var ólagað:

   Sjaldan hittir leiður í lið.

   Hér og hvar

   myndi mér heim of boðið,

   ef þyrfta'g að málungi mat,

   eða tvö lær hengi

   að ins tryggva vinar,

   þar er eg hafði eitt etið.

   Eldur er bestur

   með ýta sonum

   og sólar sýn,

   heilyndi sitt,

   ef maður hafa náir,

   án við löst að lifa.

   Era-t maður alls vesall,

   þátt hann sé illa heill:

   Sumur er af sonum sæll,

   sumur af frændum,

   sumur af fé ærnu,

   sumur af verkum vel.

   Betra er lifðum

   og sællifðum.

   Ey getur kvikur kú.

   Eld sá eg upp brenna

   auðgum manni fyrir,

   en úti var dauður fyr durum.

   Haltur ríður hrossi,

   hjörð rekur handarvanur,

   daufur vegur og dugir.

   Blindur er betri

   en brenndur sé:

   Nýtur manngi nás.

   Sonur er betri,

   þótt sé síð of alinn

   eftir genginn guma:

   Sjaldan bautarsteinar

   standa brautu nær,

   nema reisi niður að nið.

   Tveir eru eins herjar:

   Tunga er höfuðs bani.

   Er mér í héðin hvern

   handar væni.

   Nótt verður feginn

   sá er nesti trúir.

   Skammar eru skips rár.

   Hverf er haustgríma.

   Fjöld um viðrir

   á fimm dögum

   en meira á mánuði.

   Veit-a hinn

   er vætki veit:

   Margur verður af aurum api.

   Maður er auðigur,

   annar óauðigur,

   skyli-t þann vítka vár.

   Deyr fé,

   deyja frændur,

   deyr sjálfur ið sama.

   En orðstír

   deyr aldregi

   hveim er sér góðan getur.

   Deyr fé,

   deyja frændur,

   deyr sjálfur ið sama.

   Eg veit einn

   að aldrei deyr:

   dómur um dauðan hvern.

   Fullar grindur

   sá eg fyr Fitjungs sonum.

   Nú bera þeir vonar völ.

   Svo er auður

   sem augabragð:

   hann er valtastur vina.

   Ósnotur maður,

   ef eignast getur

   fé eða fljóðs munuð,

   metnaður honum þróast,

   en mannvit aldregi:

   fram gengur hann drjúgt í dul.

   Það er þá reynt,

   er þú að rúnum spyr

   inum reginkunnum,

   þeim er gerðu ginnregin

   og fáði fimbulþulur;

   þá hefir hann best ef hann þegir.

   Að kveldi skal dag leyfa,

   konu er brennd er,

   mæki er reyndur er,

   mey er gefin er,

   ís er yfir kemur,

   öl er drukkið er.

   Í vindi skal við höggva,

   veðri á sjó róa,

   myrkri við man spjalla:

   Mörg eru dags augu.

   á skip skal skriðar orka,

   en á skjöld til hlífar,

   mæki höggs,

   en mey til kossa.

   Við eld skal öl drekka,

   en á ísi skríða,

   magran mar kaupa,

   en mæki saurgan,

   heima hest feita,

   en hund á búi.

   
   
   

   II. Mansöngur

   Meyjar orðum

   skyli manngi trúa

   né því er kveður kona,

   því að á hverfanda hveli

   voru þeim hjörtu sköpuð,

   brigð í brjóst um lagin.

   Brestanda boga,

   brennanda loga,

   gínanda úlfi,

   galandi kráku,

   rýtanda svíni,

   rótlausum viði,

   vaxanda vogi,

   vellanda katli,

   Fljúganda fleini,

   fallandi báru,

   ísi einnættum,

   ormi hringlegnum,

   brúðar beðmálum

   eða brotnu sverði,

   bjarnar leiki

   eða barni konungs,

   Sjúkum kálfi,

   sjálfráða þræli,

   völu vilmæli,

   val nýfelldum.

   Akri ársánum

   trúi engi maður

   né til snemma syni:

   Veður ræður akri.

   en vit syni:

   hætt er þeirra hvort.

   Bróðurbana sínum,

   þótt á brautu mæti,

   húsi hálfbrunnu,

   hesti alskjótum:

   Þá er jór ónýtur,

   ef einn fótur brotnar.

   Verði-t maður svo tryggur

   að þessu trúi öllu.

   Svo er friður kvenna,

   þeirra er flátt hyggja,

   sem aki jó óbryddum

   á ísi hálum,

   teitum, tvevetrum

   og sé tamur illa,

   eða í byr óðum

   beiti stjórnlausu,

   eða skyli haltur henda

   hrein í þáfjalli.

   Bert eg nú mæli,

   því að eg bæði veit,

   brigður er karla hugur konum:

   Þá vér fegurst mælum,

   er vér flást hyggjum:

   það tælir horska hugi.

   Fagurt skal mæla

   og fé bjóða

   sá er vill fljóðs ást fá,

   líki leyfa

   ins ljósa mans:

   Sá fær er fríar.

   Ástar firna

   skyli engi maður

   annan aldregi.

   Oft fá á horskann,

   er á heimskan né fá,

   lostfagrir litir.

   Eyvitar firna

   er maður annan skal,

   þess er um margan gengur guma.

   Heimska úr horskum

   gerir hölda sonu

   sá inn máttki munur.

   Hugur einn það veit

   er býr hjarta nær,

   einn er hann sér um sefa.

   Öng er sótt verri

   hveim snotrum manni

   en sér engu að una.

   Það eg þá reynda

   er eg í reyri sat

   og vætta'g míns munar.

   Hold og hjarta

   var mér in horska mær:

   þeygi eg hana að heldur hefi'g.

   Billings mey

   eg fan beðjum á

   sólhvíta sofa.

   Jarls yndi

   þótti mér ekki vera

   nema við það lík að lifa.

   "Auk nær aftni

   skaltu, Óðinn, koma,

   ef þú vilt þér mæla man.

   Allt eru ósköp

   nema einir viti

   slíkan löst saman."

   Aftur eg hvarf

   og unna þóttumst

   vísum vilja frá.

   Hitt eg hugða

   að eg hafa mynda

   geð hennar allt og gaman.

   Svo kom eg næst

   að in nýta var

   vígdrótt öll um vakin,

   með brennöndum ljósum

   og bornum viði:

   svo var mér vílstígur of vitaður.

   Og nær morgni,

   er eg var enn um kominn,

   þá var saldrótt sofin.

   Grey eitt eg þá fann

   innar góðu konu

   bundið beðjum á.

   Mörg er góð mær,

   ef görva kannar,

   hugbrigð við hali.

   Þá eg það reynda,

   er ið ráðspaka

   teygða eg á flærðir fljóð.

   Háðungar hverrar

   leitaði mér ið horska man,

   og hafða eg þess vætki vífs.

   Heima glaður gumi

   og við gesti reifur,

   svinnur skal um sig vera,

   minnugur og málugur,

   ef hann vill margfróður vera.

   Oft skal góðs geta.

   Fimbulfambi heitir

   sá er fátt kann segja:

   það er ósnoturs aðal.

   Inn aldna jötun eg sótta,

   nú em eg aftur um kominn:

   fátt gat eg þegjandi þar.

   Mörgum orðum

   mælta eg í minn frama

   í Suttungs sölum.

   Gunnlöð mér um gaf

   gullnum stóli á

   drykk ins dýra mjaðar.

   Ill iðgjöld

   lét eg hana eftir hafa

   síns ins heila hugar,

   síns ins svára sefa

   Rata munn

   létumk rúms um fá

   og um grjót gnaga.

   Yfir og undir

   stóðumk jötna vegir,

   svo hætta eg höfði til.

   Vel keypts litar

   hefi eg vel notið.

   Fás er fróðum vant.

   Því að Óðrerir

   er nú upp kominn

   á alda vé jarðar.

   Efi er mér á

   að eg væra enn kominn

   jötna görðum úr,

   ef eg Gunnlaðar né nyta'g,

   innar góðu konu,

   þeirrar er lögðumk arm yfir.

   Ins hindra dags

   gengu hrímþursar

   Háva ráðs að fregna

   Háva höllu í.

   Að Bölverki þeir spurðu,

   ef hann væri með böndum kominn

   eða hefði honum Suttungur of sóið.

   Baugeið Óðinn

   hygg eg að unnið hafi.

   Hvað skal hans tryggðum trúa?

   Suttung svikinn

   hann lét sumbli frá

   og grætta Gunnlöðu.

   
   
   

   III. Heilræði

   Mál er að þylja

   þular stóli á

   Urðarbrunni að.

   Sá eg og þagða'g,

   sá eg og hugða'g,

   hlydda eg á manna mál.

   Of rúnar heyrða eg dæma,

   né um ráðum þögðu

   Háva höllu að,

   Háva höllu í,

   heyrða eg segja svo:

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   að þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   Þér munu góð ef þú getur:

   Nótt þú rís-at

   nema á njósn sér

   eða þú leitir þér innan út staðar.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   að þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Fjölkunnigri konu

   skal-at-tu í faðmi sofa,

   svo að hún lyki þig liðum.

   Hún svo gerir

   að þú gáir eigi

   þings né þjóðans máls.

   Mat þú vilt-at

   né mannskis gaman.

   Fer þú sorgafullur að sofa.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   að þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Annars konu

   teygðu þér aldregi

   eyrarúnu að.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Á fjalli eða firði,

   ef þig fara tíðir,

   fástu að virði vel.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Illan mann

   láttu aldregi

   óhöpp að þér vita,

   því að af illum manni

   fær þú aldregi

   gjöld ins góða hugar.

   Ofarla bíta

   eg sá einum hal

   orð illrar konu.

   Fláráð tunga

   varð honum að fjörlagi

   og þeygi um sanna sök.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur

   þer munu góð ef þú getur:

   Veistu ef þú vin átt

   þann er þú vel trúir,

   farðu að finna oft.

   Því að hrísi vex

   og hávu grasi

   vegur er vætki treður.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Góðan mann

   teygðu þér að gamanrúnum

   og nem líknargaldur meðan þú lifir.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Vin þínum

   ver þú aldregi

   fyrri að flaumslitum.

   Sorg etur hjarta,

   ef þú segja né náir

   einhverjum allan hug.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemi.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Orðum skipta

   þú skalt aldregi

   við ósvinna apa,

   því að af illum manni

   mundu aldregi

   góðs laun um geta.

   En góður maður

   mun þig gjörva mega

   líknfastan að lofi.

   Sifjum er þá blandað,

   hver er segja ræður

   einum allan hug.

   Allt er betra

   en sé brigðum að vera.

   Er-a sá vinur öðrum

   er vilt eitt segir.

   Ráðumk,Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Þremur orðum senna

   skal-at-tu við þér verra mann:

   Oft inn betri bilar,

   þá er inn verri vegur.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Skósmiður þú verir

   né skeftismiður,

   nema þú sjálfum þér sér.

   Skór er skapaður illa

   eða skaft sé rangt,

   þá er þér böls beðið.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Hvar er þú böl kannt,

   kveð þú það bölvi að

   og gef-at þínum fjándum frið.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Illu feginn

   ver þú aldregi,

   en lát þér að góðu getið.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Upp líta

   skal-at-tu í orrustu!

   - gjalti glíkir

   verða gumna synir -

   síður þitt um heilli halir.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Ef þú vilt þér góða konu

   kveðja að gamanrúnum

   og fá fögnuð af,

   fögru skaltu heita

   og láta fast vera.

   Leiðist manngi gott, ef getur.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Varan bið eg þig vera

   og eigi of varan.

   Ver þú við öl varastur

   og við annars konu

   og við það ið þriðja

   að þjófar né leiki.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Að háði né hlátri

   hafðu aldregi

   gest né ganganda.

   Oft vitu ógerla

   þeir er sitja inni fyrir

   hvers þeir eru kyns er koma.

   Er-at maður svo góður

   að galli né fylgi,

   né svo illur að einugi dugi.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Að hárum þul

   hlæ þú aldregi.

   Oft er gott það er gamlir kveða.

   Oft úr skörpum belg

   skilin orð koma

   þeim er hangir með hám

   og skollir með skrám

   og váfir með vílmögum.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Gest þú né geyja

   né á grind hrekir.

   Get þú voluðum vel.

   Rammt er það tré,

   er ríða skal

   öllum að upploki.

   Baug þú gef,

   eða það biðja mun

   þér læs hvers á liðu.

   Ráðumk þér, Loddfáfnir,

   en þú ráð nemir.

   Njóta mundu ef þú nemur,

   þér munu góð ef þú getur:

   Hvar er þú öl drekkir,

   kjós þú þér jarðar megin,

   því að jörð tekur við öldri,

   en eldur við sóttum,

   eik við abbindi,

   ax við fjölkynngi,

   höll við hýrógi,

   - heiftum skal mána kveðja, -

   beiti við bitsóttum,

   en við bölvi rúnar.

   Fold skal við flóði taka.

   
   
   

   IV. Píslir og rúnir

   Veit eg að eg hékk

   vindgameiði á

   nætur allar níu,

   geiri undaður

   og gefinn Óðni,

   sjálfur sjálfum mér,

   á þeim meiði

   er manngi veit

   hvers af rótum renn.

   Við hleifi mig sældu

   né við horni-gi.

   Nýsta eg niður,

   nam eg upp rúnar,

   æpandi nam,

   féll eg aftur þaðan.

   Fimbulljóð níu

   nam ef af inum frægja syni

   Bölþorns, Bestlu föður.

   Og eg drykk of gat

   ins dýra mjaðar,

   ausin Óðreri.

   Þá nam eg frævast

   og fróður vera

   og vaxa og vel hafast,

   orð mér af orði

   orðs leitaði,

   verk mér af verki

   verks leitaði.

   Rúnar munt þú finna

   og ráðna stafi,

   mjög stóra stafi,

   mjög stinna stafi,

   er fáði fimbulþulur

   og gerðu ginnregin

   og reist Hroftur rögna.

   Óðinn með ásum,

   en fyr álfum Dáinn,

   Dvalinn dvergum fyrir,

   Ásviður jötnum fyrir.

   Eg reist sjálfur sumar.

   Veistu hve rísta skal?

   Veistu hve ráða skal?

   Veistu hve fáa skal?

   Veistu hve freista skal?

   Veistu hve biðja skal?

   Veistu hve blóta skal?

   Veistu hve senda skal?

   Veistu hve sóa skal?

   Betra er óbeðið

   en sé ofblótið.

   Ey sér til gildis gjöf.

   Betra er ósent

   en sé ofsóið.

   Svo Þundur um reist

   fyr þjóða rök,

   þar hann upp um reis,

   er hann aftur of kom.

   
   
   

   V. Galdur

   Ljóð eg þau kann

   er kann-at þjóðans kona

   og mannskis mögur.

   Hjálp heitir eitt,

   en það þér hjálpa mun

   við sökum og sorgum

   og sútum görvöllum.

   Það kann eg annað

   er þurfu ýta synir,

   þeir er vilja læknar lifa.

   Það kann eg hið þriðja:

   ef mér verður þörf mikil

   hafts við mína heiftmögu,

   eggjar eg deyfi minna andskota,

   bíta-t þeim vopn né velir.

   Það kann eg ið fjórða:

   ef mér fyrðar bera

   bönd að bóglimum,

   svo eg gel

   að eg ganga má,

   sprettur mér af fótum fjötur,

   en af höndum haft.

   Það kann eg ið fimmta:

   Ef eg sé af fári skotinn

   flein í fóki vaða,

   fýgur-a hann svo stinnt

   að eg stöðvig-a-g,

   ef eg hann sjónum of sé'g.

   Það kann eg ið sétta:

   Ef mig særir þegn

   á rótum rás viðar,

   og þann hal

   er mig heifta kveður,

   þann eta mein heldur en mig.

   Það kann eg ið sjöunda:

   Ef eg sé hávan loga

   sal um sessmögum,

   brennur-at svo breitt,

   að eg honum bjargig-a-g.

   þann kann eg galdur að gala.

   Það kann eg ið átta,

   er öllum er

   nytsamlegt að nema:

   Hvar er hatur vex

   með hildings sonum

   það má eg bæta brátt.

   Það kann eg ið níunda:

   Ef mig nauður um stendur

   að bjarga fari mínu á floti,

   vind eg kyrri

   vogi á

   og svæfi'g allan sæ.

   Það kann eg ið tíunda:

   Ef eg sé túnriður

   leika lofti á,

   eg svo vinn'g

   að þeir villir fara

   sinna heimhama,

   sinna heimhuga.

   Það kann eg ið ellefta:

   Ef eg skal til orrustu

   leiða langvini,

   und randir eg gel,

   en þeir með ríki fara

   heilir hildar til,

   heilir hildi frá,

   koma þeir heilir hvaðan.

   Það kann ef ið tólfta:

   Ef eg sé að tré uppi

   váfa virgilná,

   svo eg ríst

   og í rúnum fá'g

   að sá gengur gumi

   og mælir við mig.

   Það kann eg ið þrettánda:

   ef eg skal þegn ungan

   verpa vatni á,

   mun-at hann falla,

   þótt hann í fólk komi:

   hnígur-a sá halur fyr hjörum.

   Það kann eg ið fjórtánda:

   ef eg skal fyrða liði

   telja tíva fyrir,

   ása og álfa

   eg kann allra skil.

   Fár kann ósnotur svo.

   Það kann eg ið fimmtánda

   er gól Þjóðrerir

   dvergur fyr Dellings dyrum.

   Afl gól hann ásum,

   en álfum frama,

   hyggju Hroftatý.

   Það kann eg ið sextánda:

   Ef eg vil ins svinna mans

   hafa geð allt og gaman,

   hugi eg hverfi

   hvítarmri konu

   og sný eg hennar öllum sefa.

   Það kann eg ið sautjánda

   að mig mun seint firrast

   ið manunga man.

   Ljóða þessa

   munðu, Loddfáfnir,

   lengi vanur vera.

   Þó sé þér góð ef þú getur,

   nýt ef þú nemur,

   þörf ef þú þiggur.

   Það kann eg ið átjánda,

   er eg æva kenni'g

   mey né manns konu,

   - allt er betra

   er einn um kann;

   það fylgir ljóða lokum, -

   nema þeirri einni

   er mig armi ver

   eða mín systir sé.

   
   
   

   VI. Ljóðalok

   Nú eru Háva mál kveðin

   Háva höllu í,

   allþörf ýta sonum,

   óþörf jötna sonum.

   Heill sá er kvað!

   Heill sá er kann!

   Njóti sá er nam!

   Heilir þeir er hlýddu!