Gušmundur er mašur nefndur, prestssonur aš Glęsibę; hann žótti fyrirtak allra ungra manna ķ Eyjafirši, bęši fyrir sterkleika og lišugleika sakir. Žorsteinn hét stallbróšir hans, sonur fįtęks bónda žar ķ grennd; hann gekk Gušmundi nęst aš öllum ķžróttum.Žaš var einn vetur žį allir sjóróšramenn voru sušur farnir aš Žorsteinn kom aš mįli viš Gušmund og spurši hann hvort hann vildi eigi rįšast meš sér til sušurferšar žótt seint vęri oršiš; skyldu žeir fara beint sušur fjöll og vita hvort žeir ekki kęmust jafnsnemma og ašrir.
Gušmundur vakti žetta mįl viš föšur sinn og var žaš hönum móti skapi, en žó gaf hann loksins samžykki sitt til feršarinnar.
Héldu žeir sķšan af staš Žorsteinn og Gušmundur og fóru beinustu leiš sušur fjöll. En žegar žeir komu sušur undir jökla gerši į žį žoku mikla; villtust žeir žį og vissu ekkert hvaš žeir fóru. Sķšan skall į stórhrķš meš ofsa miklum, en žó héldu žeir įfram til žess aš halda į sér hita.
Vissu žeir žį ekki fyrri til en žeir rįku sig į bę; var hann vel hśsašur og skipulega byggšur; gengu žeir žį aš karldyrum og drįpu į dyr. Ekki leiš į löngu įšur til dyra vęri gengiš og kom śt aldrašur mašur į dökkum slopp; en er hann sér komumenn skellir hann huršinni ķ lįs.
Gušmundur stekkur į huršina og klżfur hana og heldur inn į eftir karlinum og Žorsteinn meš honum. Koma žeir žar inn ķ bašstofu og var žar ekki annaš manna en karlinn og kona hans. Karl sat viš borš og var aš skrifa, en kerling sat viš tóvinnu.
Žeir Gušmundur settu sig žar nišur į flet eitt og var ekkert į žį yrt.
Aš góšum tķma lišnum komu tveir menn inn sterklegir og stórvaxnir og sögšu: "Sęll veri fašir góšur."
"Hvaš voru lömbin mörg?" spurši gamli mašurinn.
Žeir svörušu: "Lišugt hundraš."
"Eitthvaš hefur žį vantaš," segir hann.
Nokkrum tķma žar į eftir komu inn tveir menn ašrir; voru žeir enn stęrri og žreklegri. "Sęll veri fašir góšur," sögšu žeir eins og hinir fyrri.
"Hvaš voru ęrnar margar?" spurši gamli mašurinn.
Žeir svörušu: "Tvö hundruš."
"Eitthvaš hefur žį vantaš," segir hann.
Žar nęst komu ennžį inn tveir menn; žeir įvörpušu hinn gamla mann og sögšu: "Sęll veri hśsbóndi góšur."
"Hvaš voru sauširnir margir?" spurši hann.
Žeir sögšu: "Žrjś hundruš."
"Eitthvaš hefur žį vantaš," segir hann.
Žeir Žorsteinn voru svangir mjög og illa til reika og er enginn įvarpaši žį spyr hann hvort žaš sé ekki sišur hér eins og į öšrum bęjum aš draga vosklęši af feršamönnum og gefa žeim aš borša.
Honum var engu svaraš, en litlu seinna gekk konan fram og var žeim žį fęrt fullt trog af hangikjöti, og eins hverjum hinna tveggja. Žeir Žorsteinn mötušust og uršu mjög fegnir mat sķnum, en žó luku žeir ekki nęrri śr troginu, en allir hinir luku.
Žar eftir var boriš inn fullt trog af sśru skyri og sett fyrir žį Žorstein, en žeir žökkušu fyrir og kvįšust nś ekki geta neytt meira.
"Svona eru skręfurnar śr sveitinni," segir hinn gamli mašur; "žaš gengur enginn matur ķ žį og žvķ verša žeir aldrei aš manni."
Hver hinna tvķmenninganna sleiktu innan sśrskyrstrogin.
Žegar žeir höfšu neytt segir hinn gamli mašur aš nś skuli leita sér nokkurrar skemmtunar og skuli sveitamenn glķma viš drengi sķna. Gušmundur sagšist ekki hafa undan žvķ skorast, hefši hann veriš óžreyttur, en nś vęri hann ekki vel viš žvķ bśinn vegna žreytu og vosbśšar.
"Svo žótti mér," segir hinn gamli mašur, "er žś ķ kvöld klaufst bęjarhuršina aš žś ekki žęttist örmagna og skal nś vķst reyna fangbrögšin."
Sķšan var gengiš fram ķ skįla einn mikinn og skipar hinn gamli mašur yngri sonum sķnum į móti sveitamönnum. Glķmdu žeir lengi įšur sveitamenn fengju jaršvarpaš žeim.
Žį eggjar hinn gamli mašur eldri sonu sķna og bišur žį aš hefna hinna yngri. Hlaupa žeir žį aš sveitamönnum meš mikilli illsku og tóku į heldur ómjśklega, en vegna lišugleika sķns fengu sveitamenn varist žeim og loksins kom svo aš Žorsteinn gat rįšiš nišurlögum žess sem móti honum var skipašur, en Gušmundur kom sķnum į hnéskķt.
Skipaši žį karl aš hętta leiknum og hét sveitamönnum aš žeim skyldi ekkert mein gjört.
Sķšan var žeim skipaš til hvķlu og svįfu žeir gegnt žeim hjónum, en žaš sį Gušmundur um kvöldiš aš karlsson sį er hann hafši varpaš hnéskķtinn leit mjög illilega til žeirra, og grunaši aš honum mundi bśa illt ķ skapi og hafši žvķ andvara į sér um nóttina.
Enda var žaš svo aš um mišnęttiš heyrir hann aš einn žeirra bręšra fer fram śr bašstofunni; lęšist Gušmundur į eftir hönum og heyrir aš hann tekur exi ofan af skįlaveggnum og syngur viš ķ henni. Lęšist žį Gušmundur inn aftur og vekur félaga sinn og lętur hann fara ofan śr rśminu.
Rétt į eftir kemur heimamašur og heggur meš exinni ofan ķ rśmiš og ętlar aš Gušmundur skuli fyrir verša. En ķ sama vetfangi hleypur Gušmundur į hann og rekur hann nišur fall mikiš; vaknar žį karlinn og spyr hvaš į gangi.
Gušmundur segir honum hiš sanna. Karl baš hann aš hlķfa syni sķnum og kvašst mundi honum góšu launa. Lét Gušmundur žį karlsson lausan og drattašist hann ķ rśm sitt.
Žeir Gušmundur voru žar hrķšarfastir ķ fjóra daga og gerši enginn žeim mein, en į fimmta degi var hrķšin stytt upp, og kvaš karl žį vera feršavešur og vķsaši žeim į veginn sušur, en sagši aš ef žeir sęju nokkuš kvikt ķ skaršinu sušur undan bęnum skyldu žeir ganga upp į hól einn sem ķ skaršinu vęri og mundi hann sjį žį žašan. Žeir žökkušu sķšan karli góšar vištökur og kvöddu hann.
Gengu žeir upp ķ skaršiš og er žeir voru upp komnir sjį žeir žar tvo menn sem stóšu yfir fé, og sušur ķ skaršinu allt aš tuttugu bęjum.
Žegar fjįrmennirnir sįu til ferša žeirra tóku žeir į rįs til bęjanna. Grunaši žį Gušmund aš illt mundi undir bśa og gengu žeir upp į hólinn sem karl hafši vķsaš žeim į.
En žaš var jafnsnemma aš žeir sįu karl koma og 80 manna komu hlaupandi aš žeim frį bęjunum.
Žegar karl kom sagši hann sig hefši grunaš žetta aš žeir mundi verša hér einhvers varir, en baš žį vera óhrędda žvķ hann sagšist vera sżslumašur žessara og mundu žeir ekki gjöra móti sķnu banni.
Žegar flokkurinn var kominn aš žeim įvarpaši karl žį blķšlega og baš žį aš lofa mönnum žessum aš fara leišar sinnar žvķ žessir vęru hinir vöskustu sem hann hefši hitt śr sveit. Śtilegumenn sögšu brotin lög į sér er hann ķ fjórar nętur hefši hżst sveitamenn og lofaši žeim sķšan aš fara ķ friši; mundu žessir segja til heimkynna sinna og vęri žaš illt ef yfirvald žeirra stofnaši žeim ķ slķkan hįska.
Karl kvašst mundi svo til sjį aš žeim af žessum mönnum yrši engin hętta bśin. Lét hann žį sveitamenn sverja sér eiša aš žvķ aš žeir skyldu engum segja til heimkynna sinna og unnu žeir eišinn fśslega. Lögšu žį śtilegumenn į burt og fór hver heim til sķn.
En įšur en karl kvaddi žį Gušmund baš hann žį aš selja sér fisk žann er žeir öflušu aš vetrinum, žvķ hann sagši sér vera fariš aš leišast hangikjötiš; baš hann žį aš flytja fiskinn į vertķšarlokum upp į Hofmannaflöt, kvašst hann žį skyldi verša žar fyrir og klyfja hesta žeirra aftur meš ull og tólg. Žeir jįtušu žessu og skildust sķšan meš blķšu.
Sķšan héldu žeir leišar sinnar og bar ekki fleira til tķšinda; komu žeir sušur į undan öllum öšrum Noršlingum og fengu góš skiprśm og öflušu vel. Um voriš fluttu žeir fisk sinn į įtta hestum upp į Hofmannaflöt og var žar karl fyrir meš jafnmarga hesta klyfjaša meš ull og tólg, og höfšu bżttin eins og įkvešiš var. Varš žeim žetta hinn mesti gróšavegur.
Ķ įtta įr höfšu žeir žessa verslun viš karlinn, en nķunda įriš kom hann ekki. Ķmyndušu žeir sér aš hann žį mundi daušur; voru žeir žį oršnir sterkrķkir menn, byrjušu bśskap og farnašist vel. Žeir žóttu mętastir bęndur ķ Eyjafirši og héldu vinįttu sinni til daušadags.
(Žjóšsagnasafn Jóns Įrnasonar - Textasafn Oršabókar Hįskóla Ķslands)
Netśtgįfan - įgśst 1998