Į Grķmsstöšum hinum eystri bjó rķkur bóndi; hann įtti fjölda sauša. Hélt hann saušamann sem gętti alls fjįrins um vetur.Einu sinni var žaš į hausti žegar saušamašur var genginn til beitarhśsa og hafši rekiš fénaš til beitar ķ haga aš kom į kafald mikiš og kom ekki saušamašur heim um kveldiš. Daginn eftir var hrķš dimm og svo hinn žrišja dag. Į fjórša degi birti upp og var hafin leit eftir saušamanni og fénaši bónda. Gekk svo ķ hįlfan mįnuš og fannst ekki og var leitinni hętt viš svo bśiš.
Į Žorlįksdagskveld um veturinn žegar myrkt var oršiš kom saušamašur heim og var sem hann hefši ekkert hent, en žó fįr. Ekki vildi hann neinum segja hvar hann hefši dvališ um veturinn žangaš til, en fénaš bónda kvaš hann allan vera vķsan og hafast vel viš.
Var saušamašur heima um jólin, en į žrišjadagskveld hvarf hann og vissi enginn hvert hann fór. Leiš veturinn og voriš til fardaga aš ekki kom saušamašur og spuršist ekki til hans.
Žį var žaš einn dag aš hann rak heim aš tśni allt fé bónda, sauši, gemlinga og ęr, allar meš lömbum. Hafši fénašur bónda aldrei fyrr veriš eins vel fram genginn. Um sumariš var saušamašur heima og gekk aš vinnu eins og venja var til.
Žegar į haustiš leiš tók hann viš öllum fénaši bónda sem į vetur skyldi setja og fór žį sem hiš fyrra haust įšur langt um leiš aš hann hvarf og allir sauširnir, en engin var leit gjör. Kom hann į Žorlįksdagskveld eins og hinn fyrra vetur og var um kyrrt jólin, en ekkert vildi hann segja af högum sķnum.
Hugši nś bóndi aš vakta feršir hans og var honum mjög fylgjusamur; gekk svo žangaš til į fjórša ķ jólum er myrkt var oršiš aš saušamašur hvarf, og vissi bóndi ekki heldur en fyrr hvaš af honum varš.
Leiš nś žessi vetur og fram į vor. Viš fardaga kom saušamašur aftur eins og ķ fyrra skipti og rak heim allt fé bónda; var žaš žriflegt vel og lamb undir hverri į. Gekk hann til vinnu um sumariš eins og aš undanförnu. Um haustiš er į leiš fór allt eins og į hinum fyrri haustum, saušamašur hvarf og allir saušir bónda.
Į Žorlįksdag eftir dagsetur kom saušamašur enn heim og gisti heima um jólin eins og fyrr. Bóndi, sem fyrir hvern mun vildi vita hvar saušamašur dveldi ķ fjarveru sinni, fylgdi honum svo fast um jólin aš saušamašur gat eigi leynst į burtu, og gekk svo um hrķš. Annan višbśnaš hafši bóndi lķka. Hann įtti gęšing sem hann ól į heyi žennan vetur og hafši skaflajįrnaš.
Žaš var į žrettįndadagskveld aš saušamašur tók į rįs frį heimilinu og vissi bóndi ķ hverja įtt hann fór. Žį var bóndi ekki seinn į sér; greip hann beisl sitt og söšul og fór til hesthśss sķns. Žegar hann hafši tygjaš reišhest sinn hleypti hann eftir saušamanni uns hann sį hvar hann fór.
Fóru žeir žannig žį nótt alla og daginn eftir og svo nęstu nótt aš hverki dró sundur né saman. En aš morgni annars dags voru žeir komnir undir fjall nokkurt allhįtt. Žar nam saušamašur stašar og beiš bónda og baš hann nś hverfa heim aftur og hętta ekki lķfi sķnu, en bóndi kvaš žess engan kost.
Saušamašur segir honum žį aš handan viš fjall žaš er žeir voru komnir undir sé dalur einn fagur og vķšlendur; séu hlķšar allar grasi vaxnar og festi aldrei snjó lengra nišur en til mišs, en ķ dalnum nišri séu vellir sléttir og žar allmikil byggš; ķ žessum dal gangi saušir hans gjaflausir allan vetur, en lķf hans liggi viš ef hann verši sén af dalbśum. Lét hann žaš og eftir bónda aš hann fylgdi sér upp į fjallseggina og leiddi augum dalinn fagra; kvaš hann stein einn standa efst į fjallsrišinu, en žaš var mjótt, og gęti hann dulist žar undir og séš žašan um allan dalinn, en hestinn skyldi hann lįta eftir žar viš fjalliš.
Žegar žeir komu į fjalliš sįu žeir fjölda fénašar hvķvetna um dalinn, og į völlunum voru margir menn saman komnir og glķmdu. Bóndi hvarf undir stein žann sem hinn vķsaši honum til og sįst um žašan, en saušamašur fór leišar sinnar nišur ķ dalinn og er hann kom til félaga sinna tók hann til glķmunnar meš žeim.
Var bónda žetta mesta unun į aš horfa og gętti sķn ekki og gekk aftur og fram žarna į fjallinu um hrķš og horfši į. Žegar minnst varši hljóp einn žeirra er ķ glķmunni voru rakleišis į staš og stefndi žangaš til fjalls žar sem bóndi var, og jafnsnemma tók bóndi į rįs nišur af fjallinu til hests sķns. Reiš hann žį allt sem hann mįtti heimleišis og vissi žegar aš sér var eftirför gjörš.
Gekk žetta alla leiš til Grķmsstaša og dró alltaf saman. Undir bę į Grķmsstöšum er gil nokkurt og er ķbratt upp aš fara og heim. En er bóndi reiš upp į gilsbarminn var žaš jafnsnemma aš sį sem eftirförina gjörši kom į barminn handan į baki til; greip hann žį upp snjó og hnauš og kastaši eftir bónda. Kom kekkurinn milli herša honum og varš hann laus viš hest sinn.
Śtilegumašurinn męlti: "Hafšu žetta fyrir forvitnina," og hvarf til baka, en bóndi nįši bę sķnum, lagšist ķ rekkju, sagši frį hvaš hann henti og dó eftir žrjįr nętur.
Į nęsta vori kom vinnumašurinn meš allt fé aftur og afhenti žaš ekkju bóndans, en hvarf sķšan og spuršist aldrei til hans framar.
(Žjóšsagnasafn Jóns Įrnasonar - Textasafn Oršabókar Hįskóla Ķslands)
Netśtgįfan - október 1998